អ្វីទៅជាយុត្តិធម៌ធម្មជាតិ?

ពាក្យថា «យុត្តិធម៌ធម្មជាតិ» បើនិយាយបែបសាមញ្ញគឺ "ច្បាប់ដែលមិនចាំបាច់មានអ្នកចែង ប៉ុន្តែបេះដូងមនុស្សគ្រប់រូបដឹងថាវាជាអ្វី"។ ក្នុងបរិបទសង្គម និងច្បាប់ វាមិនមែនសំដៅលើធម្មជាតិព្រៃភ្នំឡើយ ប៉ុន្តែសំដៅលើ សីលធម៌ និងភាពត្រឹមត្រូវ ដែលជាឫសគល់នៃយុត្តិធម៌។

ខាងក្រោមនេះជាធាតុផ្សំសំខាន់ៗនៃយុត្តិធម៌ធម្មជាតិ៖

 

១. គោលការណ៍គ្រឹះនៃយុត្តិធម៌ (ច្បាប់)

ក្នុងវិស័យច្បាប់ យុត្តិធម៌ធម្មជាតិមានគោលការណ៍មាស ២ ដែលអាជ្ញាធរ ឬអ្នកកាត់ក្តីត្រូវតែគោរព៖

·       សិទ្ធិក្នុងការតវ៉ា និងការស្តាប់បង្គាប់៖ ភាគីម្ខាងៗត្រូវតែមានឱកាសនិយាយ និងបង្ហាញភស្តុតាង។ មិនអាចកាត់ទោសនរណាម្នាក់ដោយមិនស្តាប់ហេតុផលគេឡើយ។

·       ភាពមិនលំអៀង៖ អ្នកកាត់ក្តីមិនត្រូវមានផលប្រយោជន៍ក្នុងរឿងនោះឡើយ (មិនអាចធ្វើជាចៅក្រមក្នុងរឿងរបស់ខ្លួនឯង ឬបក្សពួកខ្លួនឯងបានទេ)។

 

២. យុត្តិធម៌បែប "ច្បាប់កម្មផល"

សម្រាប់ប្រជាជនទូទៅ យុត្តិធម៌ធម្មជាតិត្រូវបានគេមើលឃើញថាជា យុត្តិធម៌ដែលមើលមិនឃើញ ឬយុត្តិធម៌នៃច្បាប់ធម្មជាតិ (កម្មផល)៖

·       អ្នកធ្វើអំពើល្អ គង់តែបានផលល្អ ទោះបីគ្មានអ្នកឃើញ។

·       អ្នកធ្វើអាក្រក់ ឬប្រើល្បិចកិច្ចកលបំភាន់ភ្នែកមនុស្ស គង់តែត្រូវវិនាសទៅវិញដោយសារទង្វើខ្លួនឯង (ដូចដែលយើងតែងនិយាយថា "ទេវតាមានភ្នែក")។

 

៣. តុល្យភាពក្នុងសង្គម

យុត្តិធម៌ធម្មជាតិ គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពី មនសិការ៖

·       វាជួយការពារអ្នកទន់ខ្សោយពីការជិះជាន់របស់អ្នកខ្លាំង។

·       វាជាការរំលឹកថា អំណាច និងទឹកប្រាក់ មិនអាចទិញការពិតបានជារៀងរហូតនោះទេ។

 

នៅពេលដែលប្រព័ន្ធច្បាប់របស់មនុស្សមានភាពចន្លោះប្រហោង មនុស្សតែងតែសង្ឃឹម និងផ្អែកលើ «យុត្តិធម៌ធម្មជាតិ» នេះឯង ដើម្បីផ្តល់ភាពកក់ក្តៅដល់ផ្លូវចិត្ត និងរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សីលធម៌ក្នុងសង្គម។